Gdy mieszkańcy Łochowa i Lisiego Ogona od wielu miesięcy skarżą się się na hałas z centrum logistycznego Panattoni, firma podjęła działania w kierunku „rozwiązanie problemu" – nasadzenia zieleni.
Miały przyjechać media, nawet TVP1 planowała reportaż. Inwestor mógł pokazać, że „coś robi". Ale kiedy przyjrzeć się temu, co faktycznie zostało posadzone, trudno oprzeć się wrażeniu, że to klasyczne działanie na alibi. Kilka rzędów młodych drzewek, wąski pas zieleni z przerwami, brak jakiegokolwiek planu długoterminowego – to wszystko ma chronić ludzi przed hałasem setek tirów oraz załadunku?
Dokumentacja fotograficzna pokazuje smutną prawdę: nasadzenia zajmują zaledwie kilka metrów szerokości, składają się głównie z młodych sadzonek i nie tworzą ciągłej bariery wzdłuż całego terenu centrum logistycznego.
Czym jest hałas niskotonowy i dlaczego jest tak niebezpieczny?
Zanim przejdziemy do analizy tego, co powinno się znaleźć w skutecznej zielonej barierze, warto zrozumieć specyfikę problemu. Transport ciężki – a zwłaszcza centrum logistyczne z setkami tirów dziennie – generuje ogromne ilości hałasu w niskich częstotliwościach. To dudniący, wibracyjny dźwięk pochodzący z silników wysokoprężnych, układów wydechowych i toczących się po nawierzchni wielkich opon. Badania opublikowane w „Environmental Science and Pollution Research" w 2024 roku wykazały, że długotrwała ekspozycja na hałas drogowy prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych: nadciśnienia, chorób układu krążenia, zaburzeń snu i zwiększonego poziomu stresu. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje, aby poziom hałasu przy budynkach mieszkalnych nie przekraczał 53-55 dB w ciągu dnia i 45 dB w nocy – wartości, które w sąsiedztwie centrów logistycznych są rutynowo przekraczane.
Fragment pomiaru w noc z 8 na 9 września 2025 roku (z poniedziałku na wtorek). 20-minutowy załadunek, który odbywał się w okolicy północy, w odległości mniejszej niż 60 metrów od domów, generował ogromne ilości hałasów impulsowych, przekraczających nawet 82 dBC. Takich załadunków w nocy bywa kilka - co prowadzi do chronicznej fragmentaryzacji snu lokalnej społeczności i rozwoju szeregu chorób związanych z ciągłym zmęczeniem oraz zaburzeniem snu.
Problem polega na tym, że hałas niskotonowy charakteryzuje się długimi falami akustycznymi, które z łatwością omijają przeszkody i przenikają przez typowe bariery. To właśnie dlatego mieszkańcy Łochowa czują się dręczeni hałasem nawet w zamkniętych domach z pozamykanymi oknami. Niskotonowe dudnienie nie daje się łatwo zatrzymać – wymaga specjalistycznych rozwiązań, wysokich i masywnych barier akustycznych, albo bardzo szerokich i gęstych pasów roślinności. I tu dochodzimy do sedna sprawy.
Co mówi nauka o skuteczności zielonych barier?
Zespół naukowców z University of California przeprowadził w latach 2018-2019 kompleksowe badania nad efektywnością różnych typów barier przeciwhałasowych wzdłuż kalifornijskich autostrad. Wyniki, opublikowane w „Science of the Total Environment", są jednoznaczne: sama roślinność ma bardzo ograniczoną skuteczność w redukcji hałasu drogowego. Badacze wykazali, że typowy pas drzew o szerokości 10-20 metrów redukuje poziom hałasu jedynie o 2-3 decybele – wartość, która jest często poniżej progu wyraźnej odczuwalności dla ludzi. Co więcej, skuteczność ta dotyczy głównie wyższych częstotliwości (500-2000 Hz), podczas gdy w zakresie hałasu niskotonowego z ciężarówek efekt jest praktycznie zerowy.
W szczególnie wnikliwym badaniu opublikowanym w „Applied Acoustics" naukowcy z uniwersytetów w Madrycie i Barcelonie przeanalizowali dziesiątki publikacji dotyczących barier roślinnych i doszli do ważnego wniosku: - Dla uzyskania zauważalnej redukcji hałasu drogowego bariera roślinna musi mieć szerokość co najmniej 15-30 metrów, wysokość drzew minimum 6-10 metrów oraz bardzo wysoką gęstość nasadzeń bez przerw w ciągłości. Autorzy podkreślają, że wąskie pasy zieleni mogą poprawiać subiektywne postrzeganie środowiska, ale nie stanowią realnej ochrony akustycznej.
Jeszcze bardziej pesymistyczne wnioski płyną z metaanalizy przeprowadzonej przez zespół z National Center for Biotechnology Information, która objęła przegląd setek badań nad skutecznością różnych typów barier. Naukowcy jasno stwierdzają: - Roślinność sama w sobie wykazuje ograniczoną skuteczność w redukcji hałasu, szczególnie w zakresie niskich częstotliwości charakterystycznych dla ruchu ciężkiego. Najbardziej efektywne są systemy łączące tradycyjne ekrany akustyczne z pasami zieleni.
Jak powinna zatem wyglądać prawdziwa zielona bariera?
Federal Highway Administration (FHWA) – amerykańska agencja rządowa odpowiedzialna za standardy infrastruktury drogowej – opublikowała w 2017 roku szczegółowy podręcznik projektowania barier akustycznych. Dokument, będący owocem dziesięcioleci badań i praktyki inżynieryjnej, zawiera jasne wytyczne dotyczące tak zwanych „green noise walls" – rozwiązań łączących zieleń z tradycyjnymi ekranami.
Czytamy w nim, że każda skuteczna bariera roślinna wymaga znacznej skali przestrzennej. Nie mówimy tu o kilku metrach, ale o pasach zieleni o szerokości 20-30 metrów, złożonych z wielowarstwowej struktury roślinności. Badania przeprowadzone przez University of Politècnica de Catalunya w Barcelonie wykazały, że dopiero przy takiej szerokości i odpowiedniej gęstości możliwe jest uzyskanie redukcji na poziomie 5-8 decybeli – wartości, która rzeczywiście może poprawić komfort akustyczny mieszkańców.
Po drugie, kluczowa jest wysokość roślinności. Hałas z ciężarówek generowany jest na różnych poziomach: opony przy gruncie, silnik na wysokości około 1,2-1,5 metra, wydech od 0,7 do nawet 3,7 metra w przypadku pionowych kominów. Aby skutecznie ekranować te źródła, drzewa muszą docelowo osiągnąć wysokość 6-10 metrów. Młode sadzonki, takie jak te widoczne na zdjęciach z Łochowa, nawet po kilku latach nie będą w stanie pełnić takiej funkcji.
Po trzecie, bariera musi być absolutnie ciągła na całej długości. Każda przerwa, każda luka w nasadzeniach działa jak „akustyczna dziura", przez którą hałas swobodnie dociera do mieszkańców. Jak podkreśla podręcznik FHWA, bariera akustyczna jest skuteczna tylko wtedy, gdy zamyka minimum 160 stopni kąta widzenia między źródłem hałasu a odbiorcą, bez znaczących przerw. Na fotografiach z Łochowa wyraźnie widać fragmentaryczność nasadzeń – długie odcinki ogrodzenia pozostają całkowicie nieosłonięte roślinnością.
Wystarczy spojrzeć na mapę satelitarną Łochowa. Szerokość jednego tylko magazynu Panattoni Park Bydgoszcz IV – tego najbliżej zabudowy mieszkaniowej przy ulicy Gminnej – wynosi ponad 170 metrów. Zabudowa mieszkaniowa rozciąga się na szerokości około 60 metrów. Bariera akustyczna – czy to stała, czy zielona – musiałaby rozciągać się na co najmniej 100 metrów szerokości, a nawet wykraczając poza obrys samego magazynu po obu stronach. A mówimy tu tylko o jednym budynku – cały kompleks Panattoni to kilka takich obiektów, do tego dochodzą drogi manewrowe, place załadunkowe i trasy dojazdowe ciężarówek. Rzeczywista strefa emisji hałasu rozciąga się na setki metrów, co oznacza, że skuteczna bariera musiałaby obejmować praktycznie cały obwód centrum logistycznego od strony zabudowy mieszkaniowej i to na znaczną głębokość. Fakt, że jest to praktycznie niewykonalne w kontekście terenu powoduje ponowne zastanowienie się czy lokalizacja 70 metrów od pierwszych zabudowań mieszkalnych nie była zaniedbaniem troski o dobrostan i zdrowie publiczne mieszkańców.
Zdjęcie z Google Maps nie jest dokładne (zasłonięte kolorem zielonym, co może stanowić złudzenie, że występuje tam jakiś teren zielony). Pomiar odległości od elewacji magazynu do ulicy poprowadzony został w miejscu, gdzie zdjęcie satelitarne pokazuje jedną z dróg wyjazdowych z placu manewrowego.
Po czwarte wreszcie, kluczowa jest gęstość i wielowarstwowość. Badania nad tzw. green walls (zielonymi ścianami) opublikowane w „Environmental Research and Public Health" pokazują, że odstępy między drzewami nie mogą przekraczać 0,5-1 metra, jeśli chcemy uzyskać spójną masę roślinną. Jednocześnie najbardziej skuteczne są systemy łączące wysokie drzewa, średnie drzewa i krzewy oraz roślinność naziemną – tworząc „miękką", grubą strukturę, która rozprasza i absorbuje dźwięk na wielu poziomach.
Istnieje jeszcze jeden aspekt, a który jest niezwykle istotny: głębokość bariery. Nie chodzi bowiem wyłącznie o to, by bariera roślinna rozciągała się na odpowiednią długość wzdłuż źródła hałasu – chodzi przede wszystkim o to, ile metrów gęstej roślinności musi pokonać fala akustyczna w drodze od źródła do odbiorcy. Timothy Van Renterghem i Dick Botteldooren z Uniwersytetu w Gandawie – jedni z czołowych europejskich badaczy akustyki środowiskowej – w swoich przełomowych obliczeniach numerycznych opublikowanych w Journal of Sound and Vibration (2012) modelowali pas roślinności o głębokości 15 metrów. Stwierdzili, że przy rozstawie drzew poniżej 3 metrów i średnicy pni powyżej 11 centymetrów – co odpowiada drzewom w wieku 8–15 lat – uzyskuje się istotną redukcję hałasu, przy czym sam efekt zmiany podłoża z twardego na leśną ściółkę dodaje około 3 dB(A). USDA Forest Service w swoich wytycznych projektowych idzie dalej, zalecając głębokość pasa zieleni wynoszącą co najmniej 30 metrów – sto stóp w systemie amerykańskim.
Badania prezentowane na Międzynarodowym Kongresie Akustycznym (ICA 2016) potwierdziły, że najsilniejszy wpływ na tłumienie hałasu ma właśnie głębokość pasa roślinności drzewiastej – przy czym naukowcy ustalili, że optymalny zakres to 15–30 metrów. Powyżej tej głębokości korzyści rosną już znacznie wolniej – dodatkowe metry drzew nie wnoszą istotnej redukcji ponad tę, którą daje sam wzrost odległości od źródła hałasu. Innymi słowy: 30 metrów to punkt, w którym roślinność „wyczerpuje" swój potencjał akustyczny.
Co to oznacza w kontekście Łochowa? Bariera nie może być jednym czy dwoma rzędami drzew – musi stanowić gęsty, wielowarstwowy pas o głębokości co najmniej 15–30 metrów, w którym fala akustyczna napotyka dziesiątki przeszkód: pnie, gałęzie, krzewy podszycia, ściółkę oraz z “zakładką” szerokości 15-20 metrów z każdej strony. To właśnie wielokrotne rozpraszanie i absorpcja na kolejnych warstwach roślinności daje kumulatywny efekt redukcji. Jeden czy nawet kilka rzędów tui w odstępach co metr, przy głębokości 3–5 metrów, nie spełnia tego warunku nawet w ułamku.
Dlaczego hałas niskotonowy wymaga czegoś więcej?
To, co najbardziej frustrujące dla mieszkańców Łochowa, to fakt, że nawet idealnie zaprojektowana zielona bariera nie rozwiąże w odpowiedni sposób ich głównego problemu – hałasu niskotonowego z tirów. Przegląd literatury naukowej przeprowadzony na zlecenie Ohio Department of Transportation Office of Research and Development jest w tej kwestii bezlitosny: - Roślinność wykazuje minimalną skuteczność w redukcji hałasu poniżej 200-250 Hz. W tym zakresie częstotliwości niezbędne są także rozwiązania inżynieryjne: wysokie ekrany akustyczne o dużej masie powierzchniowej lub specjalistyczne systemy tłumiące.
To oznacza, że dla centrum logistycznego takiego jak Panattoni jedynym realnym rozwiązaniem jest połączenie kilku elementów: po pierwsze, pełnowymiarowych ekranów akustycznych o wysokości 4-6 metrów, ustawionych możliwie blisko źródła hałasu (przy placach manewrowych, drogach dojazdowych). Po drugie, szerokich pasów zieleni uzupełniających te ekrany – nie jako główne rozwiązanie, ale jako element wspierający, który ogranicza odbicia akustyczne, poprawia mikroklimat i redukuje subiektywną uciążliwość hałasu. Po trzecie wreszcie, organizacyjnych zmian w funkcjonowaniu centrum: ograniczenia ruchu w godzinach nocnych, przeniesienie załadunku/rozładunku w porze nocnej na stronę magazynową od S5, a nie domów, wyznaczenia stref cichej pracy, wdrożenia standardów hałasowych dla pojazdów obsługujących obiekt.
PRZECZYTAJ TAKŻE:
Jak hałas niskotonowy wpływa na rozwój zapalenia osierdzia
Dobre praktyki nie tylko z innych krajów
Warto spojrzeć, jak podobne problemy rozwiązywane są w krajach o rozwiniętych standardach ochrony przed hałasem. W Holandii i Niemczech wytyczne projektowe wymagają minimum 10 metrów głębokości pasów zieleni wzdłuż dróg o dużym natężeniu ruchu – i to zawsze w połączeniu z ekranami akustycznymi, nigdy jako samodzielne rozwiązanie. W Stanach Zjednoczonych projekty tzw. „green noise walls" realizowane przez Departments of Transportation (odpowiednik GDDKiA) stanowych obejmują zazwyczaj tradycyjne ekrany o wysokości 4-6 metrów, obsadzone roślinnością pnącą lub z pasem drzew i krzewów po stronie mieszkańców. Koszty takich rozwiązań są znaczące – mowa o milionach dolarów na kilometr – ale to właśnie pokazuje skalę inwestycji niezbędnej dla rzeczywistej ochrony zdrowia ludzi. Warto pamiętać, że w Stanach Zjednoczonych 47,5 miliarda dolarów rocznie kosztuje leczenie nadciśnienia związanego z hałasem, a 96 miliardów dolarów leczenie chorób wieńcowych wywołanych hałasem. Łącznie same te dwie kategorie chorób generują koszty 143,5 miliarda dolarów rocznie - więcej niż budżet obronny większości krajów świata. Inwestycje milionowe w redukcję hałasu stanowią więc inwestycję w oszczędności związane z leczeniem.
California Air Resources Board przez kilka lat monitorowało skuteczność różnych typów barier wzdłuż autostrad w Los Angeles i San Francisco. Naukowcy zmierzyli poziomy hałasu przed i po instalacji ekranów oraz nasadzeniu roślinności. Wnioski są jednoznaczne: - Same ekrany roślinne bez wsparcia twardych barier redukowały hałas o średnio 1-2 dB. Ekrany akustyczne same w sobie dawały redukcję 8-12 dB. Połączenie obu rozwiązań dawało najlepsze rezultaty – 10-15 dB redukcji plus znaczącą poprawę subiektywnego odbioru środowiska.
Jednakże najbardziej wymownym argumentem przeciwko tezom o rzekomej niemożności zastosowania skutecznych ekranów akustycznych jest… portfolio samego Panattoni. Firma ta niejednokrotnie wykonywała prace mające na celu redukcję hałasu emitowanego przez ich obiekty. Również w Polsce. W Szczecinie, przy centrum przemysłowo-magazynowym Panattoni Park, wybudowano ekrany akustyczne o łącznej powierzchni ponad 2000 metrów kwadratowych, w trzech różnych wysokościach – kompleksowe rozwiązanie dopasowane do specyfiki terenu. W Konstantynowie Łódzkim przy Panattoni Park powstało profesjonalne ogrodzenie akustyczne z certyfikowanych paneli dźwiękochłonnych. W Lublinie centrum logistyczne Panattoni Park wyposażono w pełną obudowę akustyczną. We Wrocławiu z kolei zastosowano zielone ogrodzenie akustyczne z pnączami – rozwiązanie łączące skuteczność ekranu z estetyką żywej roślinności. Każda z tych realizacji to dowód na to, że Panattoni dysponuje budżetem na skuteczną ochronę akustyczną podczas tworzenia nowych inwestycji.
Rodzi się zatem pytanie, które powinno zapaść w pamięć każdemu mieszkańcowi Łochowa i Lisiego Ogona: dlaczego w Szczecinie można, w Lublinie można, w Konstantynowie Łódzkim i Wrocławiu można – a w Lisim Ogonie pojawia się kilka sadzonek tui i to miesiące po uruchomieniu działalności oraz intensywnego sprzeciwu lokalnej społeczności wobec naruszenia podstawowych praw człowieka? Co takiego różni mieszkańców kujawsko-pomorskiego od mieszkańców innych regionów, że nie zasługują na taki sam standard ochrony?
Odpowiedź – jak to zwykle bywa – kryje się prawdopodobnie w szczegółach procedury administracyjnej. W Szczecinie i Konstantynowie warunki decyzji środowiskowych najwyraźniej wymuszały konkretne rozwiązania techniczne. W Lisim Ogonie – jak badamy w ramach naszej interwencji – albo takich warunków zabrakło, albo zostały sformułowane na tyle ogólnikowo, że pozwoliły inwestorowi na zastosowanie rozwiązania czysto kosmetycznego. Warto przy tym zauważyć, że Panattoni z dumą prezentuje dla Panattoni Park Bydgoszcz IV certyfikat BREEAM Excellent – prawie najwyższy poziom certyfikacji środowiskowej – dla wybranych inwestycji w Polsce. Jednakże system BREEAM ocenia przede wszystkim efektywność energetyczną budynku i akustykę wewnętrzną, a nie rzeczywisty wpływ operacyjnego hałasu logistycznego na okolicznych mieszkańców. Można zdobyć najwyższy certyfikat ekologiczny i jednocześnie nie zapewnić sąsiadom nawet minimalnej ochrony przed setkami ciężarówek przejeżdżających pod ich oknami dwadzieścia cztery godziny na dobę. To kwestia, którą szczegółowo badamy i dokumentujemy.
Co widzimy w Łochowie i porównanie z nauką
Gdy konfrontujemy dokumentację fotograficzną nasadzeń Panattoni z wymaganiami wypływającymi z literatury naukowej, rozbieżności są dramatyczne. Zamiast 20-30 metrów szerokości mamy pas liczony w pojedynczych metrach. Zamiast gęstych, wielowarstwowych nasadzeń bez przerw widzimy pojedyncze rzędy młodych sadzonek z dużymi odstępami. Zamiast drzew o wysokości 6-10 metrów, które osiągną pełną funkcję ekranowania po 5-10 latach, mamy rośliny, które nawet w perspektywie dziesięcioleci nie stworzą efektywnej bariery. Zamiast ciągłości na całej długości ogrodzenia widzimy fragmentaryczne szpalery, pozostawiające długie odcinki całkowicie nieosłonięte.
Z punktu widzenia akustyki to rozwiązanie jest praktycznie bezwartościowe. Nie ma podstaw, aby prognozować potencjalną redukcję poziomu dźwięku na fasadach budynków mieszkalnych. Będzie to minimalna wartość, całkowicie nieodczuwalna dla ludzkiego ucha. Dominujący hałas niskotonowy dalej dociera do mieszkańców praktycznie bez zmian, a subiektywna uciążliwość hałasu pozostanie na tym samym poziomie.
Działanie na alibi – anatomia corporate greenwashing
To, co widzimy w Łochowie, to według nas może być uznane za podręcznikowy przykład tego, co w języku analiz środowiskowych nazywa się „greenwashing" – pozornym działaniem ekologicznym, którego głównym celem jest poprawa wizerunku firmy, a nie realne rozwiązanie problemu. Inwestor może powiedzieć: „posadziliśmy drzewa, zrobiliśmy zieloną barierę". Media mogą pokazać estetyczne zdjęcia młodych sadzonek na tle nieba. Firma może w swoich raportach CSR pochwalić się „proekologicznymi inicjatywami". A tymczasem mieszkańcy nadal nie mogą spać w nocy przez hałas tirów, a zdrowie ich układów sercowo-naczyniowych jest stale degradowane przez hałas niskotonowy i wibracje.
Koszty takich symbolicznych nasadzeń są nieporównywalnie niższe niż koszty rzeczywistych rozwiązań. Kilkanaście czy kilkadziesiąt drzewek to wydatek rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych. Dla porównania, budowa pełnowymiarowych ekranów akustycznych o długości kilku kilometrów, z odpowiednimi fundamentami i certyfikowanymi materiałami, to inwestycja liczona w milionach złotych. Stworzenie prawdziwej, szerokiej bariery roślinnej wymagałoby oddania pod zieleń odczuwalnej części gruntu – czyli rezygnacji z przestrzeni, która mogłaby być wykorzystana komercyjnie.
Z punktu widzenia inwestora działanie tego typu ma więc doskonały stosunek korzyści (wizerunkowych) do kosztów. Ludzie, którzy od miesięcy nie mogą spać (również od zanieczyszczenia światłem), którzy cierpią na stres i problemy zdrowotne związane z chroniczną ekspozycją na hałas, otrzymują w odpowiedzi kilka drzewek, które mają sprawić wrażenie, że „coś się dzieje".
Pojawiają się wręcz myśli, że nie jest to nawet próba tworzenia zielonej bariery, ale ograniczenie widoczności tego co dzieje się przy dokach załadunkowych oraz placach manewrowych, aby mieszkańcy nie mogli w odpowiedni sposób dokumentować uciążliwości z Panattoni Park Bydgoszcz IV.
Co powinno się wydarzyć? Rekomendacje oparte na nauce (i faktycznej trosce o zdrowie i dobrostan ludzi)
Jeśli firma Panattoni rzeczywiście chce chronić zdrowie mieszkańców Łochowa – a nie tylko tworzyć wrażenie działania – niezbędne są następujące kroki, wynikające bezpośrednio z badań naukowych i międzynarodowych wytycznych:
Po pierwsze, należy przeprowadzić rzetelne pomiary akustyczne w reprezentatywnych punktach wokół centrum logistycznego, z analizą spektralną uwzględniającą hałas niskotonowy i pomiarami nocnymi. To podstawa do określenia rzeczywistej skali problemu i zaprojektowania skutecznych rozwiązań. Jak podkreślają autorzy przeglądu opublikowanego w „International Journal of Environmental Research and Public Health" w 2025 roku - każda interwencja akustyczna powinna być poprzedzona pomiarami przed realizacją i następnie weryfikowana pomiarami po zakończeniu, aby udokumentować rzeczywistą skuteczność.
Po drugie, konieczne jest zaprojektowanie i budowa pełnowymiarowych ekranów akustycznych o wysokości minimum 4-6 metrów, z materiałów o masie powierzchniowej minimum 10-20 kg/m², ustawionych możliwie blisko źródeł hałasu (place manewrowe, drogi dojazdowe). To rozwiązanie, które w krajach zachodnich jest standardem przy inwestycjach przemysłowych w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej.
Po trzecie, ekrany powinny być uzupełnione szerokimi (20-30 metrów) pasami wielowarstwowej roślinności, zaprojektowanymi przez specjalistów z zakresu akustyki krajobrazu, z planem pielęgnacji i rozwoju na minimum 10-15 lat. Nie mówimy tu o symbolicznych nasadzeniach, ale o rzeczywistej infrastrukturze zielonej, wymagającej oddania znaczących obszarów gruntu pod zieleń ochronną.
Po czwarte, niezbędne są zmiany organizacyjne: ograniczenie ruchu ciężkiego w godzinach 22:00-6:00, wyznaczenie stref cichej pracy, wprowadzenie standardów hałasowych dla pojazdów obsługujących centrum, zakaz pozostawiania silników na biegu jałowym.
Po piąte wreszcie, konieczny jest długoterminowy monitoring skuteczności wprowadzonych rozwiązań, z regularnymi pomiarami i możliwością dosadzeń lub wzmocnień, jeśli efekty okażą się niewystarczające.
Szacunkowy koszt takiego kompleksowego rozwiązania? Dla centrum logistycznego wielkości obiektu Panattoni w Łochowie mówimy prawdopodobnie o inwestycji rzędu kilku, może nawet kilkunastu milionów złotych. To znaczący wydatek – ale to właśnie jest cena rzeczywistej ochrony zdrowia i jakości życia kilkuset rodzin mieszkających w sąsiedztwie.
Uzyskanie tak dobrej lokalizacji przy drodze S5 nie może być prowadzona kosztem zdrowia i życia lokalnej społeczności. Oszczędności Panattoni w tej kwestii wypłyną potem w większych obciążeniach wydatków na NFZ przy leczeniu chorób rozwijających się od ekspozycji na hałas oraz zanieczyszczenie światłem, a także w produktywności gospodarki kraju, kiedy chronicznie zmęczeni mieszkańcy będą mniej efektywni w pracy lub będą spędzać czas na L4. Kiedy prywatny zysk dla międzynarodowej korporacji jest uzyskiwany kosztem osłabienia budżetu państwa to nie jest definicja rozwoju, to definicja wyzysku.
