Jednocześnie podczas pandemii liczba ta znacząco wzrosła. Ilość dzieci potrzebujących bezpłatnego dożywiania również gwałtownie podskoczyła oscylując na poziomie 1/4 wszystkich dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Z kolei z raportów z badań preferencji pokarmowych najmłodszych mieszkańców Ziemi wynika, że spożywanie żywności ekologicznie produkowanej może mieć związek ze zdrowszym stylem życia. Młodzi konsumenci ekologiczni dorastając częściej dbają o dietę i aktywność fizyczną oraz cechuje ich istotnie mniejsze prawdopodobieństwo nadwagi i otyłości.
Dlaczego jednak tak wiele dzieci tyje i choruje?
Na początku XX wieku znany brytyjski szef kuchni Jamie Oliver, ojciec pięciorga dzieci i działacze przy nim skupieni mając na celu poprawę jakości szkolnych posiłków, zwrócili uwagę społeczności lokalnych na dramatycznie zarzuconą kwestię zdrowia psychofizycznego uczniów w kontekście spożywanych przez nich produktów spożywczych. Akcja budzenia świadomości na temat składu i jakości posiłków dla dzieci i młodzieży prowadzona ze zmiennym natężeniem od 2005 roku przybrała na sile podczas pandemii.
Organizacja charytatywna stworzona przez Jamie Olivera pod nazwą Bite Back 2030 – wraz z dyrektorami szkół wszystkich stopni – napisała do ministra edukacji list aby lobbować za zmianami w planowanej przez rząd strategii edukacyjnej i wezwać szkoły brytyjskie do publikowania rocznych raportów dotyczących żywienia dzieci i młodzieży pokazujących postępy, jakie szkoły poczyniły w spełnianiu standardów zdrowotnych i żywienia uczniów.
– To, czy Twoje dziecko dostaje dobre jedzenie w szkole może być wygraną w Lotto lub miską taniego żarcia. Dlatego wspieram rosnącą armię nauczycieli, młodych ludzi i organizacji charytatywnych, którzy wzywają ministra edukacji i wszystkie osoby, którym bliski jest obraz zdrowego i ciekawego świata ucznia do prowadzenia polityki, zgodnie z którą każda szkoła publikuje swój roczny plan, aby każde dziecko otrzymywało zdrowe, pożywne jedzenie w szkole, bez względu na to, gdzie mieszka – powiedział wówczas Jamie Oliwer – Wiemy, że głównym czynnikiem powodującym brak odporności na wirus Covid-19 w Wielkiej Brytanii były nasze rosnące wskaźniki otyłości.
Jeden z uczniów poproszony o wyrażenie opinii na temat posiłków szkolnych powiedział:
– Szczerze mówiąc, nie ma żadnych zdrowych opcji. W mojej szkole robiono kiedyś sałatki i wystawiano miski z owocami, ale teraz zrezygnowano z takich rozwiązań i to dosłownie. Najczęściej otrzymujemy jedzenie w postaci różnych papek w opakowaniach jednorazowych.
Przyczyny braku odporności, alergii, cukrzycy i otyłości jak również chorób psychicznych uczniów są oczywiście złożone, ale liderzy szkół przebywający z młodymi ludźmi w szkole przez 2/3 roku dni w roku powinni otrzymać możliwości aby przygotować grunt pod zdrowe odżywianie i zdrowy styl życia uczniów i pracowników szkół.
Oznacza to, że każdy uczeń w szkole powinien skorzystać podczas nauki szkolnej z okazji aby poznać proces pozyskiwania i przygotowywania wysokiej jakości posiłków.
Oznacza to również, iż będzie miał realny wpływ na wybór dostawców produktów żywnościowych i konstruowanie jadłospisów ponieważ nabędzie przekonania, iż wpływa to dodatnio na jego zdrowie i rozwój poznawczy.
Szeroko zakrojone działania Jamie Oliviera wyszły poza granice Wielkiej Brytanii.
Zaczęto formułować strategie wyrównywania jakości szkolnych posiłków i strategii żywienia dzieci i młodzieży w placówkach edukacyjnych skłaniając decydentów lokalnych, krajowych i międzynarodowych (m.in. WHO) do ponownego przemyślenia, przeglądu i zreformowania sposobu działania szkolnego systemu żywienia i dożywiania.
Z wywiadów prowadzonych z dyrektorami szkół oraz kierownikami bloków żywieniowych wynikało, że powodów spadku jakości posiłków i wyboru takich a nie innych dostawców produktów żywnościowych doszukiwać się należy w niskim poziomie dotacji krajowych za żywność szkolną, w tym dotacji bezpłatnych posiłków szkolnych.
Polska Fundacja Szkoła na Widelcu wykorzystując przykłady partycypacji obywatelskiej i uczniowskiej dotyczącej żywienia w innych krajach, od 2012 roku aktywnie działa na rzecz poprawy wizerunku stołówek szkolnych. Prowadzi zajęcia w przedszkolach, szkołach, oraz miejscach pracy w całej Polsce, podczas których łączy się warsztaty kulinarne z przekazywaniem wiedzy o zdrowym żywieniu.
Przekonuje przede wszystkim do jedzenia warzyw i owoców oraz pokazuje w jaki sposób można przygotować smaczne dania w prosty sposób.
Zachęca dzieci do próbowania nowych smaków i eksperymentów kulinarnych co młodzież szkolna bardzo lubi.
W ramach działań statutowych w/w fundacja stworzyła program Dobrze Jemy dedykowany dzieciom w wieku 6-10 lat ze szkół i oddziałów przedszkolnych za pomocą którego nauczyciele i uczniowie mogą wspólnie wdrażać elementy edukacji żywieniowo-kulinarnej w ciągu procesu kształcenia.
Znając ilość agresywnych reklam promujących produkty wysoko przetworzone, a nawet szkodliwe dla rozwoju młodych organizmów możemy odnieść wrażenie, że uczniowie nie mają wiedzy na temat wartości posiłków na ich rozwój i niechętnie podejmują się współpracy w tym zakresie, ponieważ ,,media wiedzą najlepiej’’.
Fundacja Szkoła na widelcu propaguje więc zewnętrzne inicjatywy oraz projekty związane z żywieniem dzieci i młodzieży, tworzy i publikuje bezpłatne materiały: poradniki, scenariusze i filmy mające wspomóc dzieci i dorosłych w świadomych wyborach pokarmowych.
Ciekawym przykładem partycypacji wychowanków w działania proekologiczne dotyczące zdrowego stylu życia i zdrowej żywności inspirowany projektem brytyjskim był Międzynarodowy Projekt „Ekologia na co dzień w wychowaniu przedszkolnym z wykorzystaniem filozofii Reggio w latach 2017 – 2019”. Jego liderem było Przedszkole Publiczne nr 8 w Łomży, które nawiązało współpracę z przedszkolami w Szwecji w okręgu Sigtuna.
Szwedzcy nauczyciele gościli w Łomży, celem zdobycia wiedzy na temat wprowadzania odpowiednich procedur wykorzystywania wyłącznie lokalnych dostawców produktów z certyfikatem zdrowej żywności do kuchni przedszkoli i żłobków oraz zdrowego stylu życia. Publiczne Przedszkole nr 8 w Łomży posiada w tym zakresie wojewódzki certyfikat.
Partycypacja dzieci polegała na wizytach studyjnych u dostawców owoców, warzyw, nabiału i mięsa , założeniu ogródków ziołowych i warzywnych przy przedszkolach w celu wykorzystania wyhodowanych produktów do bezpośredniego spożycia.
Z kolei inicjatywa Fundacji Bezpieczne Gniazdo Safe Nest pod tytułem Zielona Grządka spotkała się z dużym zainteresowaniem placówek wczesnej edukacji w całej Polsce. Dzieci w okresie od 2016 do chwili obecnej wymyślają potrawy, w których można wykorzystać produkty z ,,ich’’ ogródków. Wydano również kilka książek kucharskich z tymi przepisami. Znaczące sukcesy zanotowało 35 przedszkoli w Trójmieście we współpracy z gdańskim Wydziałem Zieleni Miejskiej.
Edukowanie dzieci w zakresie prawidłowego żywienia już od najmłodszych lat utrwalają przyzwyczajenia zdrowotne i nawyki, a w ten sposób decydują o późniejszym stylu życia.
Każde dziecka powinno mieć prawo do poznania możliwości wspierania swojego rozwoju psychofizycznego.
Tak więc tylko wtedy, gdy dzieci będą miały wiedzę i zrozumienie na temat wartości jedzenia oraz skąd ono pochodzi, jak wpływa na ich organizmy oraz jak rosnąć podejmą trud partycypacji w tworzeniu i wykorzystaniu zasobów żywności w aspekcie lokalnym i globalnym.
Szkoły łatwo mogą postawić sobie cel aby każde dziecko siało nasiona, było świadkiem wzrostu roślin jadalnych, zajmowało się nimi, pielęgnowało, zbierało plony, dobrze się bawiło gotując, a co najważniejsze, czerpało radość z jedzenia i dzielenia się nim z ludźmi, których kocha.
To jest coś co jest absolutnie konieczne – edukacja żywieniowa poprzez realne, ciągłe działania aby odwrócić zły stan zdrowia przyszłych dorosłych mieszkańców planety.
Całość podstawy programowej da się zawrzeć na talerzu i pokazać uczniom, że istotnie są tym co jedzą każdego dnia. Otyłość kosztuje rocznie około 2 bilionów dolarów na całym świecie.
Jeśli przeczytamy raporty z badań w dziedzinie ekonomii, w kraju, na świecie – okaże się, że jeśli dzieci w przedszkolu i szkole są zdrowe , bez fobii pokarmowych – przekłada się to na wzrost PKB.
Bo oto dzieci, które jedzą t.zw. porządne śniadanie i odpowiednią ilość składników pokarmowych na obiad – uczą się lepiej, ich wyniki w nauce są lepsze… ale nikt jeszcze nie wziął tego na poważnie.
Nie jest łatwo, kiedy o zakupie produktu spożywczego do wytworzenia posiłku szkolnego decyduje wyłącznie niska cena.
Dzięki zrozumieniu koniecznych preferencji żywieniowych, wykrywaniu u siebie niedoborów witamin lub głównych grup żywności, rejestrowaniu nadmiaru niezbilansowanej lub niezdrowej żywności w posiłku, każdy członek społeczności szkolnej i szkoła jako całość może przyjąć lepszą strategię żywienia i nabyć zdrowsze nawyki żywieniowe. Ograniczenie otyłości u dzieci i ograniczenie marnowania żywności poprzez stworzenie spersonalizowanych pudełek z posiłkami dla dzieci w wieku szkolnym to wielki cel. Jednak sama świadomość tego, które posiłki są indywidualnie korzystne dla zdrowia i rozwoju poznawczego nie wystarczy.
Z pewnością potrzebujemy zakazu umieszczania automatów ze śmieciowym jedzeniem w placówkach edukacyjnych oraz całkowitego zaprzestania reklamowania burgerów z Mac Donalda, czteropaków Pepsi, mrożonej pizzy i chipsów w mediach.
Reklamy te budują w oczach dzieci i młodzieży przekonanie, że są to wartościowe produkty a ich usunięcie z przestrzeni życia dziecka może stanowić dotkliwą stratę. Wielkim bólem napawa widok rodzin przychodzących do Mac Donalda na niedzielny obiad i dzieci jedzących tylko frytki z ketchupem.
Jedynie aktywne uczestnictwo uczniów w przygotowywanie zbilansowanych posiłków w połączeniu z wysiłkami edukacyjnymi mającymi na celu trwałą zmianę zachowań i nawyków może przynieść trwałe rezultaty i stworzyć przestrzeń do partycypacji uczniów w temacie zdrowego żywienia.
Razem z wychowankami placówek edukacyjnych możemy szybciej i skuteczniej wprowadzić pozytywne zmiany w systemie pozyskiwania, dystrybucji i spożycia produktów żywnościowych na Ziemi. Szkoły i przedszkola idealnie się do tego nadają rozszerzając model partycypacyjnej edukacji ekologicznej z obszaru wyłącznie edukacyjnego na obszar zdrowego życia.
