W styczniu 2025 roku rozpoczęliśmy bezprecedensowe badanie – systematyczny monitoring spraw sądowych dotyczących hałasu w Warszawie. To działanie wymagało 170 godzin pracy asystenta prawnego i zaangażowania całego zespołu. Efekt? Obraz systemu, który teoretycznie chroni obywateli, a w praktyce często skazuje ich na wieloletnie, frustrujące batalie o prawo do spokoju.
Skierowaliśmy wnioski o udostępnienie informacji publicznej do dziesięciu warszawskich sądów rejonowych i okręgowych. Pytaliśmy o statystyki spraw związanych z hałasem w 2024 roku – z podziałem na kategorie (sąsiedzki, komunikacyjny, przedsiębiorstwa, imprezy masowe) oraz informacje o sposobie ich zakończenia .
Odpowiedzi, które otrzymaliśmy, ujawniły fundamentalny problem: polskie sądy nie prowadzą jednolitej ewidencji spraw dotyczących hałasu.
Wiceprezes Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy wyjaśnił wprost:
„Systemy biurowości wykorzystywane w tut. Sądzie nie przewidują odnotowywania i gromadzenia danych według wskazanego przez Pana kryterium. Nie ma odrębnego symbolu wskazanej kategorii spraw związanych z zanieczyszczeniem hałasem.”
Podobne odpowiedzi otrzymaliśmy z kilku innych sądów. W XXI wieku, gdy hałas jest drugim największym zanieczyszczeniem środowiskowym w Europie, nasze sądy nie mają nawet kategorii pozwalającej policzyć, ile takich spraw rozpatrują, co uniemożliwia rzetelną ocenę skali problemu.
Co udało się ustalić – liczby, które mówią same za siebie
Mimo ograniczeń systemowych, część sądów przekazała wartościowe dane:
Sąd Okręgowy w Warszawie:
- 11 spraw dotyczących odszkodowania z tytułu hałasu w 2024 roku.
- 10 z nich dotyczyło hałasu lotniczego (strefa ograniczonego użytkowania lotniska Chopina).
- Wzrost o prawie 100% w porównaniu z 2023 rokiem (6 spraw).
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia – najbardziej szczegółowe dane:
- 70 spraw o wykroczenia z art. 51 k.w. (zakłócanie spokoju).
- 26 – hałas sąsiedzki.
- 24 – hałas z przedsiębiorstw.
- 13 – hałas komunikacyjny.
- 1 – imprezy masowe.
- Kluczowy wynik: 85% spraw zakończonych skazaniem (39 kar grzywny na 46 zakończonych spraw).
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli:
- 23 sprawy o wykroczenia z art. 51 k.w..
- 5 spraw cywilnych, w tym dotyczące hałasu z budowy obwodnicy.
Studium przypadku Belvedere – 34 interwencje, 2 sprawy w sądzie
Szczególną uwagę poświęciliśmy sprawie Restauracji Belvedere w Łazienkach Królewskich – studium przypadku ilustrującemu systemowe dysfunkcje. Mieszkaniec okolicy przez sezon letni 2024 roku 34 razy wzywał Policję z powodu nocnych imprez trwających do 3:00-4:00 nad ranem.
Rezultat tych 34 interwencji?
- 2 pouczenia.
- 2 sprawy skierowane do sądu.
Taka dysproporcja podważa zaufanie do mechanizmów ochrony porządku publicznego. Jak komentuje r. pr. Maciej Szal z Kancelarii Radców Prawnych Szal i Partnerzy:
„Z trzydziestu czterech interwencji wyłoniły się zaledwie dwa postępowania sądowe. Procedury, które powinny zabezpieczać spokój obywateli, zamiast tego tworzą skomplikowany i czasochłonny proces angażujący wiele instytucji, ale generujący minimalny efekt.”
Byliśmy obecni na rozprawach w tej sprawie – śledzimy jej przebieg i będziemy informować o wyroku.
Planeta Zalesie – interwencja obywatelska poza Warszawą
Choć nasz projekt koncentruje się na Warszawie, zaangażowaliśmy się również w sprawę ośrodka Planeta Zalesie w Zalesiu Górnym (powiat piaseczyński). Wykonaliśmy nieodpłatne pomiary hałasu dla lokalnej społeczności – sprzętem zakupionym z dotacji NIW.
Wyniki były alarmujące: średnio 64,1 dB oraz maksymalnie 84,9 dB – dla porównania norma WHO dla hałasu nocnego to 40 dB. Pełniliśmy również funkcję obserwatorów społecznych na rozprawie sądowej.
W listopadzie 2025 roku prokuratura wszczęła czynności wyjaśniające. Zarzuty obejmują m.in. naruszenie art. 156 Prawa ochrony środowiska (zakaz używania urządzeń nagłaśniających na terenach rekreacyjno-wypoczynkowych) oraz art. 93 Prawa budowlanego (samowola budowlana – 25 obiektów bez pozwoleń).
Zespół prawny – Julia i Andrzej
Działania monitoringowe, opracowywanie danych ze spraw sądowych, śledzenie informacji i nawiązywanie kontaktu z osobami zaangażowanymi w postępowania (jak mieszkaniec, który wytoczył sprawę restauracji Belvedere) – to praca Julii i Andrzeja powiązanych z Kancelarią Radców Prawnych Szal i Partnerzy.
Wspólnie opracowujemy również propozycje zmian w prawie – pięć filarów systemowej zmiany, które przedstawiamy w rozdziale 16 raportu.
Precedens europejski – gdy krajowa droga zawodzi
Analiza spraw sądowych prowadzi do ważnego wniosku: gdy wszystkie krajowe środki zawiodą, pozostaje Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wyrok Kapa przeciwko Polsce z 2021 roku – dotyczący mieszkańców wsi Smolice narażonych na ekstremalny hałas z autostrady A2 – pokazuje, że ta droga może zakończyć się sukcesem. Każdy ze skarżących otrzymał 10 000 euro zadośćuczynienia.
Droga była długa – 15 lat od pierwszych uciążliwości do wyroku ETPC. Ale pokazuje, że instytucje europejskie często lepiej rozumieją naruszenia praw człowieka poprzez ekspozycję na hałas niż polskie sądy.
Co dalej?
Będziemy kontynuować monitoring i ponownie złożymy wnioski o informację publiczną za rok, by śledzić trendy i budować brakującą bazę wiedzy. Dopóki nie zobaczymy problemu w sposób systemowy, trudno będzie go rozwiązać. Naszym celem jest nie tylko dokumentacja, lecz także konkretne zmiany prawne i praktyczne, które przywrócą obywatelom prawo do spokoju.
Projekt "Raport: Hałas w Mieście. Warszawa 2024-2025" jest finansowany ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 (PROO).
Całkowita wartość projektu wynosi 193 866,00 zł. Umowa nr 17/PROO/3/2024 dotycząca wniosku numer 62772-2 pt.
