Próba uciszenia sygnalistki środowiskowej poprzez pozew typu SLAPP

Fundacja ORION Organizacja Społeczna / Instytut Ekologii Akustycznej podejmuje zdecydowane działania w odpowiedzi na próbę zastraszenia lokalnej aktywistki środowiskowej w Bysinie (woj. małopolskie) poprzez tzw. pozew SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation).

SLAPP to taktyka prawna stosowana do uciszania i zastraszania krytyków poprzez obciążanie ich kosztownymi procesami sądowymi, aż do momentu gdy zrezygnują z krytyki lub sprzeciwu. Przekształca ona kwestie interesu publicznego w kosztowne batalie prawne, skutecznie tłumiąc udział społeczeństwa obywatelskiego w istotnych debatach publicznych.

Szczególnie niepokojący jest fakt dostarczenia wezwań prawnych 23 grudnia 2024 r. na ręce matki aktywistki – timing wyraźnie wybrany, aby zakłócić okres świąteczny i wywołać maksymalny stres w rodzinie. Wyznaczono zaledwie czterodniowy termin na odpowiedź, przypadający na okres świąteczny i kończący się 27 grudnia, co praktycznie uniemożliwia skonsultowanie się z prawnikiem.

Przedstawiciele prawni właściciela kamieniołomu wysunęli szereg bezzasadnych żądań, w tym:

• Zapłata 16 000 zł za rzekome naruszenie praw autorskich
• Obowiązkowe przeprosiny publikowane przez 6 miesięcy
• Usunięcie materiałów dokumentujących naruszenia środowiskowe
• Zaprzestanie publicznej dyskusji o działalności kamieniołomu

Żądania te są sprzeczne z podstawowymi zasadami prawnymi chroniącymi:

• Wolność wyrażania poglądów (Art. 54 Konstytucji RP)
• Prawo do informacji o środowisku (Art. 74 Konstytucji RP)
• Prawo do kontroli i krytyki społecznej (Art. 1 Prawa prasowego)
• Dozwolony użytek w interesie publicznym (Art. 29² Ustawy o prawie autorskim)
• Dostęp do informacji o środowisku (Konwencja z Aarhus)

Jako fundacja składamy podziękowania współpracującej z nami kancelarii prawnej oraz organizacji Watchdog Polska za błyskawiczną pomoc prawną i wsparcie w odpowiedzi na próbę zastraszenia. Ich szybka reakcja w Wigilię pokazuje zaangażowanie sektora społecznego w ochronę obrońców środowiska.

W ramach reakcji nasza organizacja również wystosowała stanowcze pismo, ponadto kierując informację o sytuacji do innych instytucji, jak:

• Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka
• Ministerstwa Klimatu i Środowiska
• Biura Rzecznika Praw Obywatelskich
• WIOŚ w Krakowie
• Coalition Against SLAPPs in Europe (CASE)

Ponadto rozważamy podjęcie dodatkowych działań prawnych, takich jak:

• Złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa
• Skarga do Naczelnej Rady Adwokackiej dotycząca nieetycznych praktyk
• Wniosek o interwencję organów ochrony środowiska

Warto zwrócić uwagę na dewizę Adwokatury Polskiej: „Prawo, Ojczyzna, Honor”. Jak działania Doktora Nauk Prawnych Adwokata Mateusza Tondery mają się do tych wartości? 

Prawo: Jeśli doszło do naruszeń prawa, powinny one być zgłaszane bezpośrednio do właściwych organów, a nie wykorzystywane jako narzędzie zastraszania.

Ojczyzna: Ochrona środowiska to obowiązek patriotyczny. Próba uciszenia osób dokumentujących potencjalne naruszenia środowiskowe nie służy interesowi narodowemu.

Honor: Wykorzystywanie gróźb prawnych do zastraszania obywateli korzystających z konstytucyjnych praw do ochrony środowiska podważa honor zawodowy.

Zaistniała sytuacja spowodowała, że interwencja społeczna dotycząca kamieniołomu w Bysinie staje się dla nas jednym z kluczowych działań obywatelskich. Właściciel kamieniołomu postawił siebie i swoją działalność w jupiterach – weźmiemy pod lupę dotychczasową dokumentację z urzędów, będziemy domagać się odpowiedzi w przypadku znalezienia wszelkich nieścisłości, a o problemie będziemy informować lokalne i krajowe media. 

Nasza fundacja powstała prawie 11 lat temu na bazie braku akceptacji dla wszelkich niesprawiedliwości społecznych i wszelkie przejawy łamania praw człowieka, przemocy, zagrożeń dla zdrowia publicznego i środowiska będą powodowały nasze zdecydowane działania i zaangażowanie wszelkich możliwych środków.