Hałas jak gorący kartofel. Analiza odpowiedzi Wojewody Małopolskiego na pismo Instytutu Ekologii Akustycznej

Małopolska to jeden z najdynamiczniej rozwijających się regionów w Polsce. Tereny rolnicze sąsiadują tu z przemysłowymi, turystyczne z zurbanizowanymi, a ekspansja infrastrukturalna przebiega wzdłuż dolin, w których dźwięk propaguje się w sposób szczególnie trudny do kontroli. Zarządzanie przestrzenią akustyczną w tak zróżnicowanym województwie to realne wyzwanie – na wielu szczeblach administracji jednocześnie. Nie ma co ukrywać, że nie jest to łatwe. Właśnie dlatego napisaliśmy do Wojewody Małopolskiego – sprawiał wrażenie człowieka otwartego na współpracę. Cóż, odpowiedź, którą otrzymaliśmy, zmieściła się w jednym akapicie.

W 2025 roku, w ramach projektu „Obywatelska Akademia Ekologii Akustycznej” finansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, opracowaliśmy raport „Hałas w Małopolsce”. Pięćdziesięciostronicowy dokument identyfikuje 24 przypadki poważnych problemów akustycznych w województwie – od hałasu kolejowego na Linii Hutniczej Szerokotorowej w okolicach Wolbromia, gdzie odczyty wykazały poziom prawie 100 dB, przez kamieniołomy w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy mieszkalnej, po zakłady przemysłowe działające w granicach obszarów Natura 2000. 

Ustalenia raportu pokrywają się częściowo z czterema interwencjami obywatelskimi, które prowadzimy lub którym się przyglądamy na terenie Małopolski. W toku tych interwencji wielokrotnie spotykaliśmy się z tym samym schematem – organy administracji przekazują sobie sprawę jak gorący kartofel, a żaden nie podejmuje skutecznych działań naprawczych. Pomyśleliśmy więc: może warto zwrócić się do organu, którego ustawową rolą jest właśnie koordynacja i nadzór nad administracją w województwie. Do Wojewody Małopolskiego.

Nasze pismo z 12 marca 2026 roku nie było skargą. Nie było roszczeniem. Było zaproszeniem do współpracy – liczyło pięć stron i obejmowało:

Cztery lokalizacje opisane z konkretnymi danymi, wynikami pomiarów i ustaleniami z naszych postępowań o dostęp do informacji publicznej:

• Zarzecze (gmina Wolbrom, powiat olkuski) – ekstremalny hałas i wibracje od przejeżdżających składów LHS, potwierdzony przez Urząd Transportu Kolejowego zły stan techniczny wagonów, pękające ściany domów, problem ponadlokalny obejmujący wiele gmin.
• Bysina (gmina Myślenice) – kamieniołom w odległości nieco ponad 100 metrów od zabudowań mieszkalnych. Deklarowane przez inwestora 85–95 dB przyjęte bez niezależnej weryfikacji, brak stałego monitoringu, brak oceny oddziaływania skumulowanego.
• Nowy Targ – hałas drogowy z drogi krajowej nr 47 (Zakopianka). Nasze certyfikowane pomiary wykazały różnicę 25–30 dB między tłem akustycznym a poziomem hałasu z ruchem drogowym – co oznacza ponad czterokrotny percepcyjny wzrost głośności, nawet jeśli formalne normy nie są przekroczone.
• Powiat suski – wieloletni konflikt akustyczny związany z zakładem przemysłowym. WIOŚ potwierdził przekroczenia norm w porze nocnej w 2022, 2024 i 2025 roku. Kary bieżące naliczane od marca 2022 roku. Brak skutecznych działań naprawczych ze strony lokalnej administracji.

Dwanaście pytań dotyczących: wiedzy Wojewody o tych problemach, skarg i sygnałów wpływających do Urzędu, podejmowanych działań nadzorczych i koordynacyjnych, analizy prawidłowości procedur wydawania decyzji środowiskowych.

Propozycję współpracy obejmującą: spotkanie robocze w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim, udostępnienie analiz dla każdej lokalizacji, wsparcie merytoryczne przy postępowaniach nadzorczych, współorganizację spotkań informacyjnych dla mieszkańców. Do pisma załączyliśmy raport „Hałas w Małopolsce” oraz informację o naszym doświadczeniu – ponad 40 interwencji akustycznych w całej Polsce, certyfikowany sprzęt pomiarowy klasy 1, raport badawczy finansowany ze środków NIW-CRSO.

Co odpowiedział Wojewoda

Odpowiedź z 15 kwietnia 2026 roku nosi sygnaturę WR-II.7011.2.2026.MG. Została podpisana przez Sławomira Dyla z Wydziału Programów Infrastrukturalnych i Rolnictwa. Jest krótsza niż ten akapit. Cytujemy kluczowy fragment:

„Zagadnienia przedstawione w przedmiotowym piśmie, w szczególności odnoszące się do problematyki oddziaływań akustycznych oraz wibracyjnych, nie mieszczą się w zakresie kompetencji wojewody.”

Dalej pismo informuje, że Wydział Infrastruktury Urzędu sprawdza parametry akustyczne jedynie przy decyzjach dotyczących inwestycji budowlanych (np. dróg). Na koniec wskazano, że „jednostkami zainteresowanymi przedmiotową problematyką” mogą być starostwa powiatowe, Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego oraz Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie.

Żadne z dwunastu pytań nie otrzymało odpowiedzi. Propozycja współpracy nie została nawet wspomniana. Raport „Hałas w Małopolsce” – dokument, którego opracowanie zajęło naszemu wolontariuszowi kilka miesięcy – nie doczekał się choćby zdawkowego podziękowania. Na pięć stron szczegółowego, merytorycznego, opartego na danych pisma – jeden akapit.

Czy Wojewoda rzeczywiście nie ma kompetencji?

Stwierdzenie, że problematyka hałasu „nie mieści się w zakresie kompetencji wojewody”, jest daleko idącym uproszczeniem, niezgodnym z obowiązującym porządkiem prawnym. Poniżej przedstawiamy kompetencje, które Wojewoda Małopolski posiada i które miały bezpośrednie zastosowanie do treści naszego pisma.

Nadzór nad organami gminy

Zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, organami nadzoru nad działalnością gminną są Prezes Rady Ministrów i wojewoda. Nadzór ten jest sprawowany na podstawie kryterium zgodności z prawem (art. 85).

W piśmie do Wojewody wskazaliśmy konkretny przykład: organ wydający decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach przyznał w piśmie z 22 stycznia 2026 roku brak weryfikacji danych inwestora, brak wizji lokalnych, brak współpracy z WIOŚ i Starostwem, brak analizy oddziaływania skumulowanego, a także przyjmowanie danych z Kart Informacyjnych Przedsięwzięcia bez jakiejkolwiek weryfikacji – co stanowi potencjalne naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego (zasada prawdy obiektywnej i obowiązek zebrania materiału dowodowego).

Nasze pytanie nr 12 wprost dotyczyło tego, czy Wojewoda rozważa analizę prawidłowości tych decyzji. Pytanie nr 6 miało analogiczny charakter wobec innej lokalizacji. Są to pytania mieszczące się w samym jądrze kompetencji nadzorczych Wojewody.

Nadzór nad zadaniami rządowymi starostów

Art. 3 ust. 2 ustawy o wojewodzie stanowi, że wojewoda kontroluje pod względem legalności, gospodarności i rzetelności wykonywanie przez organy samorządu terytorialnego zadań z zakresu administracji rządowej. Tryb tej kontroli precyzuje art. 28 ust. 1 pkt 2 tej samej ustawy, zgodnie z którym wojewoda kontroluje wykonywanie przez organy samorządu terytorialnego i inne podmioty zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych na podstawie ustawy lub porozumienia.

To kluczowy przepis. Starosta, wydając decyzje na podstawie art. 115a Prawa ochrony środowiska (decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu) oraz art. 362 POŚ (nakaz ograniczenia oddziaływania na środowisko), realizuje zadania z zakresu administracji rządowej – nie zadania własne samorządu. Ta sfera podlega bezpośredniemu nadzorowi Wojewody.

W naszym piśmie sygnalizowaliśmy wieloletnią bierność starostwa, które od 2013 roku – przez trzynaście lat – nie skorzystało z przepisu art. 362 POŚ wobec zakładu, dla którego WIOŚ wielokrotnie potwierdził przekroczenia norm hałasu. To jest dokładnie rodzaj sytuacji, którą Wojewoda powinien zbadać w ramach kontroli rzetelności wykonywania zadań rządowych.

Koordynacja międzyinstytucjonalna

Art. 22 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie stanowi, że wojewoda zapewnia współdziałanie wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej działających w województwie i kieruje ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego.

Nasze pismo opisywało problemy z definicji ponadlokalne: Linia Hutnicza Szerokotorowa przebiegająca przez wiele gmin i powiatów, hałas z drogi krajowej nr 47 oddziałujący na mieszkańców Nowego Targu. Były to sygnały idealnie nadające się do podjęcia działań koordynacyjnych – zorganizowania narady z udziałem WIOŚ, właściwych starostw, GDDKiA czy Urzędu Transportu Kolejowego. Wojewoda nie podjął żadnej z tych inicjatyw. Nie zaproponował nawet spotkania.

Prawo żądania wyjaśnień

Art. 26 ust. 1 ustawy o wojewodzie stanowi, że wojewoda w zakresie zadań administracji rządowej realizowanych w województwie ma prawo żądania od organów administracji rządowej działających w województwie bieżących informacji i wyjaśnień o ich działalności. Co więcej, art. 26 ust. 2 daje mu prawo wglądu w tok każdej sprawy prowadzonej w województwie przez organy administracji rządowej, a także przez organy samorządu terytorialnego w zakresie zadań zleconych. Nawet gdyby Wojewoda uznał, że dana sprawa wymaga zbadania przez inny organ – mógł co najmniej zażądać informacji od starostw i gmin, których dotyczyło nasze pismo. Mógł poprosić o stanowisko WIOŚ w Krakowie. Mógł zapytać, jak wygląda realizacja art. 362 POŚ na terenie województwa. Nie zrobił nic.

Podsumowanie kompetencji

Dla przejrzystości zestawiamy kompetencje Wojewody z treścią naszego pisma:

Twierdzenie, że „zagadnienia nie mieszczą się w zakresie kompetencji wojewody”, jest więc nie tyle nieprawdziwe, co niepełne – i to w sposób, który ma realne konsekwencje dla mieszkańców województwa.

Gorący kartofel

Pismo Instytutu zostało skierowane do Wojewody Małopolskiego. Odpisuje Wydział Architektury jednym akapitem – to nam daje też pewien ogląd jak temat jest rozumiany w Urzędzie Wojewódzkim. 

Wiemy natomiast, co widzimy od lat przy takich sytuacjach – w wielu województwach, przy  wielu interwencjach. Problematyka hałasu jest w polskiej administracji traktowana jak gorący kartofel. Każdy organ przekazuje ją dalej, bo nikt nie chce się sparzyć. Schemat jest w zasadzie zawsze podobny:

• Gmina mówi: „nie mamy specjalistów” – i przyjmuje dane inwestora bez weryfikacji.
• Starostwo mówi: „to nie nasza interpretacja” – i odmawia skorzystania z art. 362 POŚ.
• WIOŚ kontroluje i stwierdza przekroczenia – ale nie ma kompetencji, by nakazać naprawę.
• Centralne Laboratorium Badawcze GIOŚ odmawia pomiarów długookresowych – jedynych, które mogłyby uchwycić pełen obraz problemu.
• Wojewoda mówi: „to nie mieści się w naszych kompetencjach” – i odsyła do starostw i WIOŚ, czyli do organów, które same przyznają, że sobie nie radzą.

A mieszkańcy? Mieszkańcy zostają sami ze swoim hałasem. Tymczasem nasz raport „Hałas w Małopolsce” identyfikuje przynajmniej 20 000 osób narażonych na przekroczenia norm hałasu w samym Krakowie, pomiary sięgające 99 dB na LHS w Wolbromiu i wieloletnie, potwierdzone przekroczenia w małopolskich gminach. Te liczby to nie abstrakcja. To ludzie, którzy nie mogą spać, których dzieci budzą się w nocy, których domy pękają od wibracji i codziennie tracą zdrowie.

Oczekiwaliśmy czegoś znacznie poważniejszego niż uprzejma odpowiedź – oczekiwaliśmy odpowiedzialności za zdrowie Polek i Polaków. W Polsce umieralność z powodu chorób serca jest dwukrotnie wyższa niż średnia w Unii Europejskiej. Długotrwała ekspozycja na hałas jest jednym z kluczowych, udowodnionych naukowo czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. To nie jest problem wyłącznie Ministerstwa Zdrowia – to wspólna odpowiedzialność każdej osoby pełniącej funkcję publiczną w samorządzie i administracji rządowej: chronić zdrowie publiczne mieszkańców na swoim terenie.

W tym kontekście standard dobrej współpracy z organizacją pożytku publicznego, która dostarcza wielostronicowy raport z konkretnymi danymi, powinien być oczywisty:

• Zapoznanie się z materiałem, w tym z raportem „Hałas w Małopolsce”.
• Przekazanie sprawy do właściwych komórek – a nie odpowiedź z wydziału, który sam deklaruje brak kompetencji w tym zakresie.
• Mogło być nawet zaproszenie na spotkanie. Krótki mail: „przyjeżdżajcie, pogadajmy, zobaczmy co razem możemy zrobić.”

To nie jest utopia. To jest standard, który obowiązuje w krajach, gdzie administracja publiczna traktuje organizacje społeczne jako partnera, a nie jako problem do zignorowania. To jest standard, którego wymaga od administracji art. 12 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, stanowiący, że organy administracji publicznej współpracują z organizacjami pozarządowymi. Nie „mogą współpracować” – ale „Współpracują.”

Co dalej

Nie obrażamy się. Kiedy spotykamy taki mur, to dostajemy paliwa, aby zbadać sprawę głębiej. Planujemy złożyć wniosek o udostępnienie informacji publicznej, w którym zapytamy wprost o konkretne dane: ile działań nadzorczych w sprawach dotyczących hałasu podjął Wojewoda w ostatnich latach, ile narad koordynacyjnych zorganizował, ile skarg od mieszkańców wpłynęło i jak zostały rozpatrzone, ile osób w Urzędzie zajmuje się tematyką akustyczną.

Jeśli odpowiedź będzie taka, jakiej się spodziewamy – że tych działań było zero lub blisko zera – będziemy mieli dowód na to, że problem nie polega na braku kompetencji. Problem polega na braku woli ich wykorzystania.

A to jest problem, o którym powinni wiedzieć mieszkańcy Małopolski. O wynikach poinformujemy.

Dokumenty źródłowe:

• Pismo Instytutu Ekologii Akustycznej do Wojewody Małopolskiego z 12 marca 2026 r. [PDF]
• Odpowiedź Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego z 15 kwietnia 2026 r. (sygn. WR-II.7011.2.2026.MG) [PDF]
• Raport „Hałas w Małopolsce”
• Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2025 r. poz. 428)
• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 609)
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 r. poz. 54)
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572)
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2024 r. poz. 145)