Timing tej publikacji – w bezpośrednim związku z podjętymi przez nas działaniami interwencyjnymi – budzi uzasadnione podejrzenie potencjalnej próby zastraszenia, delegitymizacji i zniechęcenia organizacji społecznych i obywateli do monitorowania działań samorządu oraz wyegzekwowania odpowiedzialności za systemowe zaniedbania w ochronie zdrowia i środowiska.
Dlatego jasno i stanowczo oświadczamy:
Nasza działalność nie jest i nigdy nie była lobbingiem. Jest działalnością strażniczą – chronioną konstytucyjnie, prawem międzynarodowym i prawem Unii Europejskiej.
Działalność strażnicza (watchdog) to forma społecznej kontroli obywatelskiej, której celem jest:
Działalność strażnicza NIE zmierza do wywarcia wpływu na procesy legislacyjne w interesie konkretnych podmiotów gospodarczych ani grup nacisku. Nie reprezentuje partykularnych interesów biznesowych ani politycznych.
Działalność strażnicza służy dobru publicznemu, a nie prywatnym interesom.
| Kryterium | Działalność strażnicza (watchdog) | Lobbing |
|---|---|---|
| Cel | Ochrona interesu publicznego, praw człowieka, środowiska | Wpływ na proces stanowienia prawa w interesie konkretnego podmiotu/grupy |
| Metoda | Kontrola, monitoring, ujawnianie naruszeń, edukacja, interwencje obywatelskie | Wywieranie wpływu na decydentów, negocjacje, przedstawianie propozycji legislacyjnych korzystnych dla zleceniodawcy |
| Na czyją rzecz? | Społeczeństwa jako całości, grup narażonych (np. mieszkańcy dotknięci hałasem, osoby wykluczone) | Konkretnego podmiotu gospodarczego, branży, grupy interesu |
| Podstawa | Konstytucja RP, Konwencja z Aarhus, prawo międzynarodowe, ustawa o dostępie do informacji publicznej | Ustawa o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa |
| Finansowanie | Darowizny obywateli (1,5% PIT), granty publiczne i unijne na projekty społeczne, wolontariat | Wynagrodzenie od zleceniodawcy zainteresowanego konkretnym rozstrzygnięciem legislacyjnym |
| Transparentność | Pełna jawność działań, publikowanie raportów, sprawozdań, wyników badań | Rejestr lobbystów, obowiązek informowania o kontaktach z decydentami |
| Przykład | Ujawnienie nielegalnych przekroczeń hałasu, wniosek o informację publiczną, raport o zaniedbaniach organów | Reprezentowanie firmy X w celu zmiany przepisów regulacyjnych na jej korzyść |
Kluczowa różnica: Lobbing służy konkretnemu podmiotowi. Działalność strażnicza służy dobru wspólnemu.
Nasza działalność ma mocne podstawy w prawie polskim, unijnym i międzynarodowym:
1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 61 ust. 1
„Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne.”
Art. 68 ust. 1
„Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.”
Art. 74
„Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom. (…) Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska.”
2. Konwencja z Aarhus (1998) – ratyfikowana przez Polskę w 2001 roku
Konwencja o Dostępie do Informacji, Udziale Społeczeństwa w Podejmowaniu Decyzji oraz Dostępie do Sprawiedliwości w Sprawach Dotyczących Środowiska gwarantuje:
Konwencja z Aarhus wyraźnie chroni działalność organizacji społecznych monitorujących przestrzeganie prawa środowiskowego i broniących praw obywateli do zdrowego środowiska.
3. Ustawa o dostępie do informacji publicznej (2001)
Art. 1 ust. 1
„Każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną (…) i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie.”
Wnioski o informację publiczną nie są lobbingiem. To realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do kontroli władzy.
4. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (2003)
Art. 3 ust. 1 pkt 1
„Działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych.”
Instytut Ekologii Akustycznej działa jako Organizacja Pożytku Publicznego od 2019 roku, realizując zadania z zakresu: – Ochrony zdrowia publicznego – Ochrony środowiska – Edukacji obywatelskiej – Pomocy osobom narażonym na naruszenia praw człowieka
5. Statut Instytutu Ekologii Akustycznej
Nasza działalność statutowa obejmuje m.in.:
Wszystkie nasze działania mieszczą się w tych ramach statutowych i służą wyłącznie dobru publicznemu.
Mieszkańcy Kukowa (gmina Stryszawa) od lat zgłaszają problem hałasu przemysłowego generowanego przez zakład PACYGA IMPORT-EXPORT, producenta mebli dziecięcych, dostawcę IKEA.
Potwierdzono:
Wszystkie te działania służą ochronie:
To jest klasyczna działalność strażnicza. To nie jest lobbing.
1. Nie reprezentujemy żadnego podmiotu gospodarczego ani grupy interesu
Lobbing polega na reprezentowaniu interesów konkretnego zleceniodawcy – firmy, branży, grupy nacisku. My reprezentujemy interes publiczny: prawo do zdrowia, prawo do czystego środowiska, prawo do życia bez naruszania norm prawnych przez przedsiębiorców.
Nie działamy na rzecz konkurencji firmy PACYGA IMPORT-EXPORT. Nie działamy przeciwko PACYGA IMPORT-EXPORT z powodów biznesowych. Działamy przeciwko naruszaniu prawa przez PACYGA IMPORT-EXPORT – i przeciwko bezczynności organów, które te naruszenia tolerują.
2. Nie zmierzamy do zmiany prawa na korzyść konkretnego podmiotu
Lobbing polega na wywieraniu wpływu na proces stanowienia prawa, aby uzyskać rozwiązania korzystne dla zleceniodawcy (np. złagodzenie regulacji, zwolnienia podatkowe, preferencyjne zapisy).
My domagamy się przestrzegania istniejącego prawa. Żądamy, aby organy wykonywały swoje ustawowe obowiązki. Żądamy, aby przedsiębiorca przestrzegał norm, które są już obowiązującym prawem.
Jeśli formułujemy rekomendacje legislacyjne (np. w raporcie „Hałas w mieście. Warszawa 2024-2025“), to na rzecz lepszej ochrony zdrowia publicznego – nie na rzecz konkretnej firmy czy branży.
3. Nie otrzymujemy wynagrodzenia od zainteresowanych stron
Lobbyści działają zawodowo i otrzymują wynagrodzenie od podmiotów zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem legislacyjnym.
Instytut Ekologii Akustycznej działa nonprofit. Finansujemy się z:
Nie otrzymujemy ani złotówki od lokalnych społeczności, w tym mieszkańców Kukowa, ani od jakiejkolwiek konkurencji firmy PACYGA, ani od żadnego podmiotu gospodarczego zainteresowanego zmianą prawa.
4. Nasza działalność jest w pełni transparentna
Wszystkie nasze działania są jawne:
Nie ukrywamy, na czyją rzecz działamy, bo działamy na rzecz dobra wspólnego – otwarcie, publicznie, z nazwiska.
5. Działamy w ramach społecznej kontroli obywatelskiej – chronionej konstytucyjnie i międzynarodowo
Konwencja z Aarhus wyraźnie chroni prawo społeczeństwa i organizacji pozarządowych do:
Próba zakwalifikowania działalności strażniczej jako lobbingu to forma represji wobec działaczy środowiskowych – zakazana przez Konwencję z Aarhus.
Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz.U. Nr 169, poz. 1414 ze zm.) reguluje:
Ustawa NIE reguluje:
Działalność strażnicza organizacji społecznych NIE jest objęta ustawą o lobbingu.
Zarządzenie Wójta Gminy Stryszawa Nr 0050.58.2016 wprowadza procedury dotyczące lobbingu na szczeblu samorządowym – ale nie może rozszerzyć definicji lobbingu na działalność strażniczą, która jest chroniona konstytucyjnie i międzynarodowo.
Nie wiemy, czy wyeksponowana ponownie publikacja Zarządzenia Nr 0050.58.2016 spowodowana jest zintensyfikowaniem naszej interwencji w Kukowie. Jeśli jednak by tak było to można to zakwalifikować jako:
1. Nasza działalność NIE jest lobbingiem
Instytut Ekologii Akustycznej prowadzi działalność strażniczą (watchdog) – monitorowanie działań władz publicznych, ujawnianie naruszeń prawa, wspieranie obywateli w egzekwowaniu konstytucyjnych praw do zdrowia i czystego środowiska.
To nie lobbing. To społeczna kontrola obywatelska – chroniona konstytucyjnie, prawem międzynarodowym (Konwencja z Aarhus) i prawem unijnym.
2. Nie damy się zastraszyć ani zniechęcić
Próby zakwalifikowania naszej działalności jako lobbingu:
Będziemy kontynuować działania strażnicze, interwencje obywatelskie, składanie wniosków o informację publiczną i ujawnianie zaniedbań organów publicznych – bo to nasze konstytucyjne prawo i obowiązek wobec społeczeństwa.
3. Żądamy transparentności od samorządów
Jeśli Urząd Gminy Stryszawa stosuje Zarządzenie Nr 0050.58.2016, powinien:
Złożyliśmy wniosek o informację publiczną w tej sprawie. Będziemy monitorować odpowiedź.
4. Wzywamy do rozróżnienia lobbingu od działalności strażniczej
Apelujemy do Wójta Gminy Stryszawa, Rady Gminy Stryszawa oraz wszystkich samorządów w Polsce:
Nie mylcie społecznej kontroli obywatelskiej z lobbingiem.
Próby delegitymizacji działalności strażniczej jako lobbingu to zagrożenie dla demokracji i państwa prawa.
5. Będziemy wspierać inne organizacje i obywateli
To stanowisko publikujemy jako materiał edukacyjny dla:
Nie dajcie się zastraszyć. Macie prawo do kontroli władzy. To jest fundament demokracji.
Cisza to prawo, hałas to przemoc.
Nasze stanowisko przekazujemy do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, Watchdog Polska oraz innych organizacji i instytucji stojących na straży prawa i demokracji.
