Interpretacja art. 190a Kodeksu karnego w kontekście hałasu

Art. 190a § 1 Kodeksu karnego penalizuje uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, jeśli wzbudza to u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, lub istotnie narusza jej prywatność. Po nowelizacji z 2023 roku kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Przepis ten może znaleźć zastosowanie w kontekście hałasu sąsiedzkiego. Jeśli sąsiad, chcąc wywołać poczucie zagrożenia lub udręczenia innej osoby, uporczywie nęka ją przez celowe powodowanie dokuczliwych hałasów (głośne przerażające dźwięki w nocy, natrętne pukanie do drzwi itp.), można rozważać kwalifikację prawną z art. 190a § 1 k.k..

Kluczowe znamiona przestępstwa

Uporczywość

Nie wystarczy jednorazowe zakłócenie spokoju. Nękanie musi być uporczywe – czyli powtarzające się, długotrwałe i istotne. Sąd Najwyższy podkreślił, że działania sprawcy muszą wykraczać poza krótkotrwałą uciążliwość – „miesiąc dyskomfortu” został uznany za niewystarczający do skazania.

Zamiar bezpośredni kierunkowy

To fundamentalna kwestia odróżniająca art. 190a k.k. od wykroczenia z art. 51 k.w. Przestępstwo stalkingu wymaga zamiaru bezpośredniego kierunkowego – sprawca musi działać celowo, aby wywołać u ofiary określone skutki (poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia).

Oznacza to, że:

• Hałas wynikający z bezmyślności lub lekceważenia potrzeb sąsiadów – nawet jeśli uporczywy – nie wypełnia znamion art. 190a k.k.
• Kwalifikacja z art. 190a jest możliwa tylko gdy hałas stanowi narzędzie celowego nękania

Kryterium subiektywno-obiektywne

Przepis posługuje się zarówno kryterium subiektywnym (wewnętrzne odczucie ofiary), jak i obiektywnym – poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia musi być uzasadnione okolicznościami. Sąd ocenia więc, czy przeciętna osoba w podobnej sytuacji również odczuwałaby te stany.

Alternatywa: „istotne naruszenie prywatności”

Nawet jeśli ofiara nie obawia się o życie lub zdrowie, uporczywy hałas może być uznany za istotne naruszenie prywatności i w ten sposób podpadać pod art. 190a k.k.. Ta alternatywa jest szczególnie istotna przy hałasie – pozwala ścigać sytuacje, gdzie ofiara czuje się prześladowana i osaczona przez naruszanie jej prywatnej przestrzeni, nawet bez elementu strachu.

Ograniczenia praktyczne

Adrian Nowosad w „Kwartalniku Radcy Prawnego” trafnie zauważa: „Cóż z tego, że uporczywe nękanie hałasem może być uznane za przestępstwo, jeśli po długotrwałym procesie karnym sąd dojdzie do (błędnego w realiach danej sprawy) wniosku, że czyn zarzucony sprawcy nie wyczerpuje znamion typu czynu zabronionego z art. 190a § 1 k.k. bądź wyczerpuje, lecz stopień jego społecznej szkodliwości jest znikomy?”.

W praktyce sądy często przychylają się do kwalifikacji z art. 51 Kodeksu wykroczeń (zakłócanie spokoju) zamiast art. 190a k.k. Statystyki z warszawskich sądów pokazują, że w 2024 roku większość spraw o hałas rozpoznawano właśnie jako wykroczenia – z 70 spraw w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia 46 zakończyło się wyrokiem (39 kar grzywny, 3 uniewinnienia).

Kiedy rozważać art. 190a k.k.?

Kwalifikacja z art. 190a k.k. może być uzasadniona gdy:

• Hałas jest celowo kierowany przeciwko konkretnej osobie (nie jest efektem ubocznym innej działalności)
• Sprawca kontynuuje działania mimo wezwań do zaprzestania
• Charakter hałasu wskazuje na zamiar zastraszenia lub udręczenia (np. głośne dźwięki w nocy, natrętne pukanie)
• Działania są systematyczne i długotrwałe
• Istnieją dowody na intencjonalność zachowania sprawcy (SMS-y, groźby, wcześniejsze konflikty)

Inne przepisy karne dotyczące hałasu

Warto pamiętać, że art. 337a Prawa ochrony środowiska penalizuje naruszenie warunków decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu – samo przekroczenie norm nie rodzi odpowiedzialności karnej.