Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.) w art. 3 pkt 5 definiuje hałas jako „dźwięki o częstotliwościach od 16 Hz do 16 000 Hz”. Jednocześnie art. 3 pkt 49 definiuje zanieczyszczenie jako wprowadzanie do środowiska substancji lub energii – hałas stanowi więc formę zanieczyszczenia energetycznego środowiska.
Ochrona przed hałasem jest uregulowana w dziale V ustawy (art. 112–120a). Zgodnie z art. 112: „Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie oraz zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany”.
Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu (art. 115a p.o.ś.)
Kluczowym instrumentem administracyjnym jest decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu wydawana na podstawie art. 115a p.o.ś. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska (starostę lub prezydenta miasta na prawach powiatu), że poza zakładem, w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu – organ wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu.
Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D (dla pory dziennej) lub LAeq N (dla pory nocnej).
Co może zawierać decyzja?
Elementy obligatoryjne (art. 115a ust. 3) i fakultatywne (art. 115a ust. 4) obejmują m.in.:
- Dopuszczalny poziom hałasu dla zakładu
- Rozkład czasu pracy źródeł hałasu
- Zakres i częstotliwość prowadzenia pomiarów
- Termin przedkładania wyników pomiarów organowi
Sankcje za przekroczenie warunków decyzji
Przekroczenie warunków decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu rodzi poważne konsekwencje prawne:
| Sankcja | Podstawa prawna | Organ |
|---|---|---|
| Administracyjna kara pieniężna | Art. 298 ust. 1 pkt 5 p.o.ś. | Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska |
| Wstrzymanie użytkowania instalacji | Art. 367 ust. 1 w zw. z ust. 5 p.o.ś. | Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska |
| Kara aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny | Art. 337a p.o.ś. | Sąd |
Warto podkreślić, że art. 337a p.o.ś. penalizuje jedynie naruszenie warunków wydanej decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu – samo przekroczenie norm bez wydanej wcześniej decyzji nie rodzi odpowiedzialności karnej.
Art. 362 p.o.ś. a art. 115a p.o.ś. – ważne rozróżnienie
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że art. 362 p.o.ś. (nakaz ograniczenia oddziaływania na środowisko) nie może być stosowany w przypadkach, gdy zachodzą podstawy do wydania decyzji w trybie art. 115a. Przepisy dotyczące ochrony przed hałasem mają pierwszeństwo jako przepisy szczególne.
Art. 362 p.o.ś. może natomiast znaleźć zastosowanie wobec podmiotów, które nie są „zakładami” w rozumieniu ustawy – np. wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
Art. 156 p.o.ś. – zakaz używania określonych urządzeń
Istotnym przepisem jest również art. 156 ust. 1 p.o.ś., który upoważnia radę gminy do wprowadzenia zakazu używania jednostek pływających lub niektórych ich rodzajów na określonych zbiornikach powierzchniowych wód stojących oraz wodach płynących, jeżeli jest to konieczne do zapewnienia odpowiednich warunków akustycznych na terenach rekreacyjno-wypoczynkowych.
Co istotne, jak wskazał NSA w wyroku z 16.05.2001 r., nie można stosować art. 115a do „legalizacji” źródeł hałasu całkowicie zabronionych przez art. 156 ust. 1 – decyzja taka prowadziłaby do legalizacji funkcjonowania źródła hałasu, które jest całkowicie zabronione przez przepisy prawa.
Uprawnienia kontrolne WIOŚ
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (WIOŚ) prowadzi kontrole i pomiary hałasu. Z praktyki wynika jednak, że pomiary muszą być wykonane zgodnie z procedurą – np. różnica między poziomem emisji od zakładu a tłem akustycznym mniejsza niż 3 dB uniemożliwia wyznaczenie poziomu hałasu.
W wyroku WSA w Bydgoszczy (II SA/Bd 961/12) sąd potwierdził, że wyniki pomiarów WIOŚ mogą stanowić podstawę do wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, przy czym z przepisów nie wynika, aby po upływie określonego czasu wyniki pomiarów dezaktualizowały się.
Praktyczne problemy egzekwowania przepisów
Mimo rozbudowanego systemu prawnego, egzekwowanie przepisów o ochronie przed hałasem napotyka liczne trudności:
- Brak automatyzmu – samo przekroczenie norm nie rodzi odpowiedzialności karnej bez wcześniejszej decyzji administracyjnej
- Trudności dowodowe – pomiary muszą spełniać rygorystyczne wymagania metodologiczne
- Ograniczony zakres podmiotowy – art. 115a dotyczy tylko „zakładów”, nie osób fizycznych
- Uznaniowość organów – wiele działań zależy od aktywności lokalnych władz
