Ochrona przed hałasem jest uregulowana w dziale V ustawy (art. 112–120a). Zgodnie z art. 112: „Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie oraz zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany”.
Kluczowym instrumentem administracyjnym jest decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu wydawana na podstawie art. 115a p.o.ś. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska (starostę lub prezydenta miasta na prawach powiatu), że poza zakładem, w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu – organ wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu.
Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu LAeq D (dla pory dziennej) lub LAeq N (dla pory nocnej).
Elementy obligatoryjne (art. 115a ust. 3) i fakultatywne (art. 115a ust. 4) obejmują m.in.:
Przekroczenie warunków decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu rodzi poważne konsekwencje prawne:
| Sankcja | Podstawa prawna | Organ |
|---|---|---|
| Administracyjna kara pieniężna | Art. 298 ust. 1 pkt 5 p.o.ś. | Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska |
| Wstrzymanie użytkowania instalacji | Art. 367 ust. 1 w zw. z ust. 5 p.o.ś. | Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska |
| Kara aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny | Art. 337a p.o.ś. | Sąd |
Warto podkreślić, że art. 337a p.o.ś. penalizuje jedynie naruszenie warunków wydanej decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu – samo przekroczenie norm bez wydanej wcześniej decyzji nie rodzi odpowiedzialności karnej.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że art. 362 p.o.ś. (nakaz ograniczenia oddziaływania na środowisko) nie może być stosowany w przypadkach, gdy zachodzą podstawy do wydania decyzji w trybie art. 115a. Przepisy dotyczące ochrony przed hałasem mają pierwszeństwo jako przepisy szczególne.
Art. 362 p.o.ś. może natomiast znaleźć zastosowanie wobec podmiotów, które nie są „zakładami” w rozumieniu ustawy – np. wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
Istotnym przepisem jest również art. 156 ust. 1 p.o.ś., który upoważnia radę gminy do wprowadzenia zakazu używania jednostek pływających lub niektórych ich rodzajów na określonych zbiornikach powierzchniowych wód stojących oraz wodach płynących, jeżeli jest to konieczne do zapewnienia odpowiednich warunków akustycznych na terenach rekreacyjno-wypoczynkowych.
Co istotne, jak wskazał NSA w wyroku z 16.05.2001 r., nie można stosować art. 115a do „legalizacji” źródeł hałasu całkowicie zabronionych przez art. 156 ust. 1 – decyzja taka prowadziłaby do legalizacji funkcjonowania źródła hałasu, które jest całkowicie zabronione przez przepisy prawa.
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (WIOŚ) prowadzi kontrole i pomiary hałasu. Z praktyki wynika jednak, że pomiary muszą być wykonane zgodnie z procedurą – np. różnica między poziomem emisji od zakładu a tłem akustycznym mniejsza niż 3 dB uniemożliwia wyznaczenie poziomu hałasu.
W wyroku WSA w Bydgoszczy (II SA/Bd 961/12) sąd potwierdził, że wyniki pomiarów WIOŚ mogą stanowić podstawę do wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, przy czym z przepisów nie wynika, aby po upływie określonego czasu wyniki pomiarów dezaktualizowały się.
Mimo rozbudowanego systemu prawnego, egzekwowanie przepisów o ochronie przed hałasem napotyka liczne trudności:
