55 dowodów na to, że projekt UPRO8 stworzy więcej problemów niż rozwiąże — analiza Instytutu Ekologii Akustycznej

Ocena Skutków Regulacji projektu UPRO8 - dokumentu, który ma wyłączyć ochronę akustyczną na terenach zamieszkanych przez 15 milionów Polaków - nie zawiera ani jednego zdania o wpływie hałasu na zdrowie człowieka. Ani jednej danej o liczbie pozwów, które rzekomo stanowią problem. Ani jednej analizy zgodności z Konstytucją, prawem UE czy zobowiązaniami międzynarodowymi Polski.

Zawiera za to jedno zdanie, które mówi wszystko: „Działania mają być prowadzone bez względu na aktualną liczbę pozwów*."

Kiedy projektodawca sam przyznaje, że nie wie, czy problem istnieje - ale i tak proponuje rozwiązanie wyłączające fundamentalne prawa obywateli - powstaje pytanie o rzeczywistą motywację projektu. Odpowiedź na to pytanie pozostawiamy czytelnikom.

Jako Instytut Ekologii Akustycznej podjeliśmy kompleksową interwencję obywatelską wobec projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi (nr UPRO8 w Wykazie prac Rady Ministrów).

Projekt Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi przewiduje trzy kluczowe zmiany:

• Art. 1 - nowy art. 144¹ Kodeksu cywilnego - wprowadza domniemanie prawne, że hałas i odory z działalności rolniczej NIE stanowią zakłócania ponad przeciętną miarę. Skutek: mieszkańcy wsi tracą prawo do pozwu cywilnego o immisje.
• Art. 2 - nowy art. 51 § 4 Kodeksu wykroczeń - wyłącza karalność za zakłócanie spokoju/spoczynku nocnego w wyniku działalności rolniczej. Skutek: policja nie interweniuje - kombajn o 2 w nocy staje się legalny.
• Art. 3 - oświadczenie notarialne - każdy nabywca nieruchomości na wsi MUSI podpisać oświadczenie o akceptacji hałasu i odorów. Skutek: de facto zrzeczenie się praw konstytucyjnych przy akcie notarialnym.

Projekt nie definiuje żadnych limitów hałasu, nie ogranicza pory - obowiązuje 24/7, 365 dni w roku.

W ramach konsultacji publicznych projektu UPRO8, w dniach 5–10 kwietnia 2026 r., Instytut przygotował i złożył:

1. Stanowisko w konsultacjach publicznych - 55 uwag szczegółowych

Prawdopodobnie najobszerniejszy dokument złożony przez organizację pozarządową w tej sprawie. Stanowisko obejmuje analizę zgodności projektu z:

• Konstytucją RP - art. 2 (państwo prawne), art. 5 (zrównoważony rozwój), art. 31 ust. 3 (proporcjonalność), art. 32 (równość), art. 38 (ochrona życia), art. 47 (prywatność), art. 64 (własność), art. 68 (ochrona zdrowia), art. 74 (bezpieczeństwo ekologiczne),
• Prawem ochrony środowiska - art. 6, 112, 113, 114, 144 ust. 2 POŚ,
• Prawem budowlanym i normami akustycznymi budynków (PN-B-02151-3:2015-10),
• Prawem Unii Europejskiej - Dyrektywa 2002/49/WE, Karta Praw Podstawowych (art. 35, 37), zasada non-regression, Rozporządzenie CPR 305/2011, dyrektywa siedliskowa 92/43/EWG, dyrektywa ptasia 2009/147/WE, Inicjatywa UE na rzecz owadów zapylających (COM(2023) 35 final),
• Prawem międzynarodowym - art. 8 EKPC (orzecznictwo Hatton, Moreno Gómez, Dees), art. 25 PDPC, Rezolucja ONZ 48/13.

Stanowisko zawiera również autorską analizę wpływu projektu na zapylacze i bezpieczeństwo żywnościowe - opartą na aktualnych badaniach naukowych (Hussein et al. 2025, Francis et al. 2012, Bunkley et al. 2021) - oraz analizę porównawczą z rozwiązaniami francuskimi (Loi Darcos), na które fałszywie powołuje się uzasadnienie projektu.

2. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej - 31 pytań

Za pośrednictwem platformy eDoręczenia przesłaliśmy do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek o udostępnienie informacji publicznej, zawierający 31 pytań pogrupowanych w 8 kategorii:

• Analizy akustyczne i środowiskowe (pyt. 1–4)
• Analizy zdrowotne (pyt. 5–8)
• Analizy konstytucyjne i prawne (pyt. 9–11)
• Analizy zgodności z prawem UE i zobowiązaniami międzynarodowymi (pyt. 12–15)
• Dane o skali problemu (pyt. 16–19)
• Konsultacje z organami ochrony praw i instytucjami państwowymi (pyt. 20–23)
• Proces konsultacji i opracowania projektu (pyt. 24–26)
• Definicje i mechanizmy ochronne (pyt. 27–31)

Pytamy m.in. o to, dlaczego OSR nie zawiera ani jednego zdania o wpływie hałasu na zdrowie, dlaczego nie konsultowano projektu z Ministerstwem Klimatu i Środowiska, Ministerstwem Zdrowia, Rzecznikiem Praw Obywatelskich ani Rzecznikiem Praw Dziecka, oraz dlaczego nie przeanalizowano ryzyka kar finansowych UE na podstawie art. 260 TFUE - w sytuacji, gdy Polska już została skazana za naruszenie dyrektywy hałasowej.

3. Materiały edukacyjne - 2 artykuły eksperckie

W ramach działalności edukacyjnej Instytutu opublikowaliśmy dwa artykuły pogłębiające kluczowe aspekty problemu:

• 📄 „Prawo do szkodzenia" - 60 lat doświadczeń z USA pokazuje, dokąd zmierza Polska - analiza porównawcza z amerykańskimi Right-to-Farm Laws, które od lat 60. XX w. chronią farmerów kosztem sąsiadów - i ich katastrofalnych skutków zdrowotnych, środowiskowych i społecznych.
• 📄 „75 decybeli i pszczoły milkną" - jak hałas niszczy zapylacze i bezpieczeństwo żywnościowe - artykuł oparty na najnowszych badaniach naukowych (2021–2025), dokumentujący paradoks autodestrukcji: ustawa mająca chronić produkcję rolną wyłącza spod kontroli czynnik, który tę produkcję niszczy.

W 2025 roku Minister Sportu i Turystyki Sławomir Nitras zaproponował wyłączenie boisk sportowych spod norm hałasowych. Instytut Ekologii Akustycznej ostrzegał wówczas, że wyłączenie jednej kategorii otworzy drogę kolejnym.

Niecały rok później scenariusz ten się zrealizował.

Logika wyłączania prowadzi do erozji systemu: 2025 - boiska, 2026 - rolnictwo, 202X? - budownictwo, transport, gastronomia? Każde kolejne wyłączenie osłabia argument za utrzymaniem norm dla pozostałych.

Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje hałas jako drugie co do wielkości zagrożenie środowiskowe w Europie. Europejska Agencja Środowiska potwierdza: 66 000 przedwczesnych zgonów rocznie w UE z powodu hałasu, 48 000 nowych przypadków choroby niedokrwiennej serca.

Maszyny rolnicze generują hałas rzędu 75–110 dB. WHO rekomenduje maksymalnie 40 dB w porze nocnej.

Projekt UPRO8 nie ustala żadnego limitu hałasu rolniczego. OSR - dokument liczący ponad 32 000 znaków - nie zawiera ani jednego zdania o wpływie hałasu na zdrowie człowieka. Zero stron poświęconych analizie wpływu na zdrowie publiczne.

Jesteśmy przekonani, że osoby produkujące żywność - tak jak wszyscy mieszkańcy wsi - zasługują na rozwiązania chroniące zarówno ich uzasadnione interesy gospodarcze, jak i zdrowie publiczne, środowisko naturalne oraz prawa konstytucyjne. Te cele nie są sprzeczne. Sprzeczne jest tylko ich rozwiązywanie metodą wyłączania spod norm.

Instytut nawiązał kontakt z instytucjami europejskimi - w tym z Komisją Europejską oraz Europejskim Trybunałem Praw Człowieka - w celu uzyskania ich stanowisk i ekspertyz dotyczących zgodności proponowanych rozwiązań z prawem Unii Europejskiej oraz Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Wyrażamy pełną gotowość do konstruktywnego dialogu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tej sprawie.